De jongerenwebsite van de taalunie

taaladvies
   

Wanneer gebruik je een koppelteken?

Over het streepje

Wat zijn de regels voor het koppelteken?
Wat zijn de regels voor het koppelteken?

Wanneer gebruik je een koppelteken?

De meeste samenstellingen schrijf je in het Nederlands aan elkaar.

• kassameisje

• wijkagent

• zomervakantie

Leesbaarheid

Je mag wel altijd een koppelteken zetten om de leesbaarheid te vergroten. Een koppelteken is een streepje.

• carnavalshit

• carnavals-hit

• antiaanbaklaag

• anti-aanbaklaag

• identiteitschip

• identiteits-chip

• parallelelementen

• parallel-elementen

Wanneer is het streepje echt nodig?

Klinkerbotsing

Bijvoorbeeld bij een zogenaamde klinkerbotsing: zo voorkom je dat twee klinkers per ongeluk als een andere klank gelezen worden.

• lenteui

• lente-ui

• autoongeluk

• auto-ongeluk

Gelijkwaardige woorden

Bij combinaties van twee of meer woorden die ook met elkaar verwisseld kunnen worden.

• hotel-restaurant

• zwart-wit

• cultureel-maatschappelijk

• links-extremistisch

Aardrijkskundige namen

Bij samengestelde aardrijkskundige namen.

• Aarle-Rixtel

• Knokke-Heist

Of aardrijkskundige namen met als linkerdeel een woord als Noord, Zuid, Centraal, Hoog, Beneden, Midden, Nieuw, Nederlands, Belgisch, Vlaams, Frans, Afro of Indo.

• Midden-Amerika

• Vlaams-Brabant

• Zuid-Hollands

• Nieuw-Zeelander

Hoofdletter

Voor een woorddeel met een hoofdletter.

• zwart-Amerikaans

• anti-Frans

• on-Engels

Cijfer, letter, symbool

Voor of achter een cijfer, een aparte letter of een symbool.

• 80-jarige

• 65+-kaart

• tussen-s

• A4-formaat

Initiaalwoord

In een samenstelling die begint of eindigt met een afkorting. 

• tv-kijker

• kleuren-tv

• IQ-test

• pc-netwerk

• CD&V-voorzitter

Oud-, non-, ex-

Als een woord begint met: niet-, non-, bijna-, oud-, ex-, aspirant-, adjunct-, substituut-, chef-, kandidaat-, interim-, stagiair-, leerling-, assistent-, collega- of meester-. Of eindigt met: -generaal, -president, -testamentair, -verbaal of -militair.

• niet-rookster

• oud-burgemeester

• ex-gedetineerde

• adjunct-directeur    

• directeur-generaal

• minister-president

• proces-verbaal

Ge + afkorting

Als er na een voorvoegsel als ge een afkorting volgt.

• ge-sms’t

Vernoeming

Bij een groep of werkstuk, genoemd naar iemand.

regering-Kennedy

• zaak-Profumo

• rapport-Van Traa

Sint of St.

Bij sint of St.

• Sint-Jozef

• St.-Anna

• sint-bernardshond

Bij woorden als:

• ik-roman

• het-woord

• jij-vorm

 

Wil je meer lezen?

Op andere websites:

Bijzondere gevallen met het koppelteken

Reacties

Het St.-Anna zet mij weer op het verkeerde been! ik was door uw uitleg tot de conlusie gekomen dat ik Blz. 9 moet opschrijven als Blz-9 of is het Blz.-9?

 

Beste Hendrik,

Bij Sint-Anna zit het koppelteken in de eigennaam, daarom staat het er. Niet omdat er een koppelteken achter een afkorting moet. Blz. 9 is dus prima.

Hartelijke groet,

 

Maartje - van Taalhelden

Schrijf ik doe-het-zelf automatisering of doe-het-zelf-automatisering? Ik kom er niet uit..

 

Hoi Isolde,

De eerste optie, met spatie, is fout. Een samenstelling is in het Nederlands altijd aan elkaar of met een koppelteken. Dus het is doe-het-zelfautomatisering of doe-het-zelf-automatisering. Omdat het een wat ongewone samenstelling is, kun je het beste kiezen voor het koppelteken, dan wordt direct duidelijk uit welke woorden de samenstelling bestaat.

Voor meer over dit onderwerp kun je terecht op: https://taaladvies.net/taal/advies/vraag/1143/

Groeten,

Maartje - van Taalhelden.

Als je schrijft:

van- en naar de benen.
Is het dan nodig om een koppelteken te gebruiken?

Met vriendelijke groet,
Judith ter Veld

 

Hoi Judith,

Het koppelteken hoef je in zulke gevallen alleen te gebruiken als je een deel van een woord weglaat. Denk aan voor- en achteruit. Dan laat je bij vooruit een deel, namelijk uit, weg. Daarvoor in de plaats komt dat koppelteken. Bij van en naar de benen wordt geen woorddeel weggelaten, dus daar is geen koppelteken nodig.

Groetjes,

Maartje - van Taalhelden

 

Beste Maartje - van Taalhelden,

Ondanks de fijne uitleg kwam ik met twee woorden er toch niet uit. 'Sacher' + 'taart'. Op internet kwam ik verschillende varianten tegen. Moet er (g)een spatie tussen of misschien zelfs een koppelteken? Hetzelfde geldt voor 'Sacher' + 'ijstaart'. Hier lijkt het mij niet logisch als er geen spatie tussen moet, maar moet hier dan een spatie of een koppelteken?

Met vriendelijk groet (en dank),

Joep

 

Beste Joep,

De officiële spelling van woorden kun je vaak vinden in woordenlijst.org, dus daar kun je altijd eerst kijken. Ook sachertaart staat erin: https://woordenlijst.org/#/?q=sachertaart

Je schijft sachertaart aan elkaar, maar in het Nederlands geldt dat als het moeilijk leesbaar of onbegrijpelijk wordt er altijd een koppelteken gezet mag worden. In dit geval is dat niet aan de hand, dus schrijf je het zonder koppelteken.

Je kunt op deze pagina nog veel meer informatie vinden over het koppelteken: https://woordenlijst.org/leidraad/6

Groetjes,

Maartje - van Taalhelden

 

 

Waarom is het dan wel machineolie en geen machine-olie?

 

Beste Hendrik,

We hebben het over 'klinkerbotsing' als je twee opeenvolgende klinkertekens die tot een verschillende lettergreep behoren, als één lange klank (zoals aa of ie) of als een tweeklank (zoals ei of au) kunt lezen. Dat kun je voorkomen door bij een samenstelling een koppelteken tussen de botsende delen te plaatsen. Bijvoorbeeld: pasta-avond, diepte-interview.

Een e en een o die op elkaar volgen, kunnen niet één nieuwe klank vormen. Het blijven twee aparte klanken, die tot een verschillende lettergreep behoren, zoals in archeoloog, of zoals in machineolie. Daarom spreken we bij deze opeenvolging van letters niet van klinkerbotsing. Een koppelteken is in machineolie dus niet nodig. Je kunt er eventueel wel een toevoegen als je dat duidelijker vindt: machine-olie.

Voor meer informatie: zie regel 1 en 2 op https://taaltelefoon.be/aaneenschrijven-02-klinkerbotsing.

Groetjes,

Maartje - van Taalhelden

Reactie toevoegen

Gerelateerde berichten